Tài chính II: tiết kiệm & làm thêm an toàn

1. Tiết kiệm trước, tiêu sau. Nhận tiền là chuyển ngay một phần vào tài khoản tiết kiệm, rồi mới tiêu phần còn lại. Nếu đợi cuối tháng tiêu còn thừa mới để dành thì gần như không bao giờ có.

2. Quỹ dự phòng. Là khoản tiền chỉ dùng cho biến cố: ốm, hỏng xe, mất đồ, mất việc làm thêm. Mục tiêu đầu tiên cho sinh viên: đủ chi phí thiết yếu của 1 tháng; sau đó nâng dần. Để quỹ ở tài khoản riêng, không để chung ví tiêu hằng ngày.

3. Sức mạnh của số nhỏ. 10.000đ/ngày ≈ 300.000đ/tháng ≈ 3,6 triệu/năm. Đều đặn quan trọng hơn số tiền lớn.

4. Quyền cơ bản khi làm thêm (Bộ luật Lao động 2019 — kiểm tra lại khi luật thay đổi):

• Thử việc: với công việc không yêu cầu trình độ chuyên môn kỹ thuật (như phục vụ, bán hàng), thời gian thử việc không quá 6 ngày làm việc (Điều 25).
• Lương thử việc: ít nhất 85% mức lương của công việc đó (Điều 26). "Thử việc 2 tuần không lương" là không đúng luật.
• Lương tối thiểu theo giờ năm 2026 (Nghị định 293/2025/NĐ-CP): vùng I 25.500đ, vùng II 22.700đ, vùng III 20.000đ, vùng IV 17.800đ. Xã, phường nơi làm việc thuộc vùng nào xem phụ lục của Nghị định. Chính phủ đang xem xét mức mới từ 01/01/2027, nên tra lại trước khi nhận việc.
• Nên có thỏa thuận bằng văn bản (hoặc ít nhất tin nhắn) ghi rõ: công việc, giờ làm, mức lương, ngày trả lương.

5. Bốn câu phải hỏi trước khi nhận việc. Làm giờ nào, mấy buổi? Lương bao nhiêu, tính theo giờ hay theo ca? Trả lương ngày nào, bằng hình thức gì? Thử việc bao lâu, có lương không?

6. Dấu hiệu rủi ro. Đòi nộp tiền (phí đồng phục, phí hồ sơ, đặt cọc); giữ bản gốc giấy tờ tùy thân; không nói rõ lương; hứa thu nhập cao bất thường cho việc đơn giản; địa điểm không rõ ràng.

7. Giữ bằng chứng. Ghi giờ làm mỗi ngày, lưu tin nhắn thỏa thuận. Nếu bị chậm hoặc quỵt lương: đề nghị thẳng, có ngày trả cụ thể; không được thì nhờ người lớn tư vấn hoặc hỏi cơ quan lao động địa phương.

8. Đừng để làm thêm lấy mất việc học. Chương trình khuyến nghị giữ giờ làm thêm ở mức vừa phải trong mùa học (khoảng 15–20 giờ/tuần) và giảm trong mùa thi. Tiền kiếm được không bù được chi phí học lại một môn.